Dobrobyt społeczeństwa w cenie

Jeszcze niedawno najwięcej zarabiano na tym, co było nielegalne bądź moralnie zakazane – alkohol, hazard, broń, prostytucja. Lecz czasy się zmieniają i kwestie niegdyś zaniedbywane - środowisko czy warunki pracy - mogą stać się źródłem wielkich zysków.

Korporacja a społeczeństwo

W dzisiejszych czasach zarówno korporacje, jak i fundusze inwestycyjne skupiają się w dużym stopniu na Corporate Social Responsibility (CSR), czyli tak zwanej korporacyjnej odpowiedzialności społecznej. Jest to koncepcja, według której firmy, podczas tworzenia i budowania strategii inwestycyjnej, uwzględniają między innymi interesy społeczne, ochronę środowiska oraz spluralizowane relacje z grupami interesariuszy. Zgodnie z tym podejściem do głównych funkcji spółki nie należy wyłącznie maksymalizacja zysku i pomnażanie kapitału akcjonariuszy, lecz również zwiększanie inwestycji w zasoby ludzkie, ochronę środowiska oraz inne grupy mające faktyczny wpływ na efektywność działalności gospodarczej danych firm. Mimo wymiernych korzyści płynących z takiego postępowania, wciąż pozostaje dylemat, czy CSR należy traktować jako koszt czy jako inwestycję.

Zainwestujmy odpowiedzialnie

Z upływem czasu obok korporacyjnej odpowiedzialności społecznej, powstał również nowy termin, jakim jest społecznie odpowiedzialne inwestowanie (ang. socially responsible investing, sustainable investing), który opisuje strategie (inwestycyjne) mające na celu maksymalizację zarówno dochodów finansowych, jak i dobrobytu społecznego. Na takiej formie inwestowania bazuje fundusz odpowiedzialności społecznej, który podczas pomnażania swojego kapitału stara się nie tylko maksymalizować zysk, lecz również działać zgodnie z koncepcją inwestowania etycznego. W rezultacie kieruje się on dobrem ogólnym społeczeństwa, unikając biznesów zajmujących się handlem alkoholem, tytoniem, hazardem oraz bronią.

Jak zarobić na byciu odpowiedzialnym

Pewnie każdy zastanawia się, czy tego rodzaju fundusze mogą zapewnić atrakcyjne stopy zwrotu i czy mają jakiekolwiek szanse w starciu z innymi instytucjami finansowymi, niemającymi takich ograniczeń. Ku zdziwieniu sceptyków okazuje się, iż inwestowanie w fundusze odpowiedzialności społecznej może być bardzo dochodowe. W 2007 r. oraz w 2009 r. firma konsultingowa Mercer oraz UNEP FI opublikowały w sumie 36 badań naukowych ukazujących relacje pomiędzy poszczególnymi czynnikami związanymi ze środowiskiem, społeczeństwem oraz ładem korporacyjnym a wynikami finansowymi z czego tylko trzy badania wskazały na negatywną korelację między tymi obszarami. Następnie przeprowadzono kolejne badanie pośród 160 amerykańskich funduszy odpowiedzialności społecznej, z którego wynika, iż 2/3 badanych funduszy inwestycyjnych osiągnęło w 2009 r. wyższe wyniki niż ich benchmarki niemal we wszystkich klasach aktywów. Najlepszym zaś narzędziem oceny wyników samych spółek giełdowych o wysokich standardach CSR w odniesieniu do całego rynku są indeksy spółek odpowiedzialnych społecznie. Najstarszym na świecie jest FTSE KLD 400 Social Index (KLD400), który powstał w maju 1990 r. Przy doborze spółek do indeksu, firma KLD stara się utrzymać skład indeksu w następującej strukturze: 90% dużych spółek, 9% średnich firm (dla dywersyfikacji sektorowej) oraz 1% małych firm o pozytywnych wynikach społeczno-środowiskowych. W indeksie tym nie znajdziemy spółek z branży: tytoniowej, hazardowej, alkoholowej, zbrojeniowej oraz energii nuklearnej. Spółki dobierane do indeksu KLD400 charakteryzują się wysokimi standardami w zakresie relacji społecznych, pracowniczych, praw człowieka, jakości produktu oraz środowiska i ładu korporacyjnego. Od momentu powstania indeks radzi sobie lepiej niż jego benchmark S&P500. Stopa zwrotu od pierwszego dnia to 9,51%, w porównaniu z wartością 8,8% dla S&P500, czyli indeksu tradycyjnego.

Cztery żywioły i pieniądz

Do funduszy odpowiedzialności społecznej zalicza się również fundusze inwestujące w spółki stosujące energię odnawialną np. New Energy Fund. W pierwszej połowie 2007 roku fundusz ten osiągnął stopę zwrotu w wysokości 28%, gdy w tym samym czasie World Index zapewnił inwestorom zaledwie 9,2% zysku. Innym przykładem sukcesu funduszu typu etycznego jest Cooperative Insurance Sustainable (CIS) działający w Wielkiej Brytanii, który w 2007 roku osiągnął stopę zwrotu w wysokości 27,3%. Dla porównania, indeks londyński w tym samym roku miał stopę prawie dwuipółkrotnie niższą.

Green is gold

Bank inwestycyjny Goldman Sachs opublikował raport zatytułowany „Green is Gold”, z którego wynika, że spółki będące liderami społecznej odpowiedzialności mają lepsze wyniki giełdowe średnio aż o 25%. Anthony Ling, Managing Director banku Goldman Sachs uważa, iż inwestorzy i zarządzający funduszami, nie biorący pod uwagę aspektów społecznych, mają szansę stracić w długim terminie przewagę konkurencyjną nad swoimi rywalami. W ramach przeprowadzonej analizy, Goldman ogłosił również uruchomienie listy spółek odpowiedzialnych społecznie, zwanej GS Sustain. Obecnie znajdują się na niej 44 firmy, lecz bank planuje już wkrótce poszerzyć zestawienie o sektor finansowy oraz wschodzące gałęzie przemysłu. Do tej pory na liście znajdują się takie korporacje, jak: Bristol-Myers Squibb, Merck, Kellogg, Nestle, PepsiCo, BHP Billiton, Royal Dutch Shell i BSkyB and Reuters.

Fundusze islamskie

Jednym z filtrów stosowanych przez fundusze odpowiedzialności społecznej przy inwestowaniu w akcje spółek jest odwołanie się do przesłanek religijnych. Przykładem instytucji wykorzystujących filtry religijne są fundusze islamskie. Ich podstawową zasadą jest brak oprocentowania, wynikający z niedopuszczania przez islam zasady: „pieniądz rodzi pieniądz”. W związku z tym pomnażanie kapitału odbywa się w tych krajach bez ustalania wysokości odsetek pobieranych od wypożyczonego kapitału. Ponadto, fundusze islamskie unikają inwestowania w spółki handlujące alkoholem, wieprzowiną oraz podejmujące nadmierne ryzyko. Koran zabrania wyznawcom tej religii podejmowania zbyt wysokiego ryzyka i narażania się na ogromne straty. Dlatego też fundusze inwestycyjne, dokonując alokacji kapitału w sektorze finansowym i bankowym, powinny umieszczać w swoim portfelu tylko banki wywodzące się z krajów arabskich i przestrzegające zasad Koranu. Ponadto fundusze islamskie nie mogą inwestować w spółki prowadzące kasyna czy świadczące usługi rozrywkowe. Ciekawym jest zatem fakt, że pomimo tak wielu ograniczeń fundusze te na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat osiągają średnio ponad 15-procentową stopę zwrotu, podczas gdy stopa zwrotu z indeksu światowego w analogicznym czasie to około 7%. Do tej pory zarządzają one kapitałem w wysokości 5 mld dolarów i kwota ta stale rośnie. Do najbardziej znanych funduszy islamskich należą: Dana Al.-Aiman, Amana Income Fund oraz Mendaki Growth Fund.

Bóg, honor, ojczyzna

Szczególną formą funduszy odpowiedzialności społecznej są te odwołujące się do przekonań patriotycznych. Przy inwestowaniu w akcje spółek starają się one wspierać gospodarkę wewnętrzną danego kraju, mając na uwadze między innymi lokalny rynek pracy danej firmy. W sytuacji wyboru między dwoma podmiotami o podobnych właściwościach, fundusz ten zdecyduje się na zakup rodzimej firmy. Fundusze islamskie lokujące swój kapitał w banki realizują w pewnym stopniu zasadę patriotyzmu gospodarczego, gdyż wybierają głównie te pochodzenia arabskiego.

Fundusze wspierające... Polskę

Współcześnie na szeroko pojętym rynku finansowym rywalizacja gospodarcza ma miejsce nie tylko między korporacjami, lecz również między krajami. Doskonale przygotowane do konkurencji na rynku finansowym są kraje azjatyckie, a za nimi podążają kraje arabskie. Aby więc zwiększyć szanse polskich firm na arenie międzynarodowej, należałoby stwarzać dla nich pewne formy wsparcia. Jednym z rozwiązań jest powstawanie specjalnych funduszy inwestycyjnych, których zadaniem byłoby inwestowanie w polskie spółki proeksportowe. Wskazana możliwość to przykład funduszu patriotycznego, mającego na celu nie tylko maksymalizację zysku, lecz pośrednio także wspieranie finansowania działalności polskich firm. Kolejnym sposobem wspierania eksportu rodzimego kraju są Exim Banki, czyli banki świadczące usługi dla firm prowadzących wymianę z zagranicą oraz promujące krajowy biznes na rynkach zagranicznych.

Autor: Paweł Ziółkowski